Stations van de spoorlijn Maastricht - Aken

Bij de opening van de spoorlijn in 1853 zijn er alleen stations en halteplaatsen in Maastricht, Limmel, Meerssen, Valkenburg, Oud-Valkenburg, Wylré, Simpelveld en Aken. In de periode 1873 – 1898 zijn er 17 stations of halteplaatsen langs de spoorlijn.

[IMAGE]
De vier stations en dertien halteplaatsen langs de spoorlijn Maastricht - Aken tussen 1873 en 1898

De vestingsstad Maastricht is tussen 1830 en 1839 de enige stad in Zuid-Limburg die Nederlands blijft. Bij de aanleg van de spoorlijn wordt aan de vestingwerken grote waarde toegekend met als gevolg dat er geen vestingsmuren doorbroken mogen worden. Het eerste station ligt daarom buiten de stad, in het Wijckerveld. In 1856 moet het station wijken voor de spoorlijn Maastricht – Hasselt en komt dan iets verderop te liggen.

Vanaf 1861 staat het station aan het Wijckerveld ook in verbinding met de spoorlijn Maastricht - Luik. Na de aanleg van de spoorlijn Maastricht - Venlo wordt door de Staats Spoorwegen (S.S.) een apart kopstation gebouwd op een paar honderd meter afstand van het station aan het Wijckerveld. De spoorlijnen Maastricht - Aken en Maastricht - Luik sluiten dan niet direct aan op dit kopstation. Reizigers die van de ene naar de andere spoorlijn willen, moeten dan overstappen naar het andere station. Wel is via een verbinding tussen de stations de doorvoer van goederen mogelijk.

[IMAGE]
Gezicht vanaf de villa Wyckerveld te Wyck op het stationscomplex van de S.S. Op de voorgrond de Meerssenerweg, links het bijgebouw van de locomotiefloods en in het midden het S.S.-station Maastricht te Wyck. Geheel links op de achtergrond een deel van de goederenloods van de L.M. Rechts achter het stationsgebouw van de S.S. ligt het stationsgebouw van de L.M. met daarvoor de voormalige rijtuigloods van de AM. Rechts op de achtergrond de rijtuigloods van de S.S. en geheel rechts de goederenloods van de S.S. (bron: Het Utrechts Archief. nr. 156915).

In 1898 wordt de exploitatie van alle spoorwegen in Limburg overgenomen door de particuliere maatschappij, de Staats Spoorwegen. Deze laat het huidige station Maastricht bouwen waardoor een directe overstap tussen Maastricht - Aken en Maastricht - Eindhoven mogelijk is. Het nieuwe station Maastricht is ook het eerste station in de 20e eeuw dat niet alleen als kopstation, maar ook als station voor doorgaand treinverkeer is ontworpen. Het is een ontwerp van de architect Ir. G.W. van Heukelom. Deze heeft in dezelfde tijd ook het huidige station Schin op Geul ontworpen. Het station Maastricht wordt op 18 oktober 1915 officieel geopend.

[IMAGE]
Accumulator-rijtuig nr. 515 614-6 van de DB staat klaar voor vertrek op station Maastricht (bron: Het Utrechts Archief).

Vanaf 1853 tot 1869 station in Meerssen een houten gebouw, daarna wordt het vervangen door een stenen gebouw. Tussen Meerssen en Houthem St.Gerlach ligt station Vroenhof. Het station Houthem St.Gerlach ontvangt in een houten gebouw vooral bedevaartgangers. Vanaf 1903 bestaat het uit steen.

[IMAGE] [IMAGE]
Station Meerssen rond 1890 en station Houthem-St. Gerlach

Het station Valkenburg wordt bij de opening van de spoorlijn in 1853 in gebruik genomen. Het heet weliswaar “station Valkenburg” maar het ligt dan nog op het grondgebied van de gemeente Hulsberg. De architect van dit gebouw, dat landelijke bekendheid verkrijgt, is Ir. Jacobus Enschedé. Enschedé laat zich inspireren door het paleis van koning Willem II in Tilburg. In 1890 worden twee vrijstaande gebouwtjes aan de zijkanten gesloopt om plaats te maken voor langere vleugels. Het gebouw, nu een rijksmonument, is het oudste nog in gebruikzijnde station van Nederland. Op de voorgevel van het station zijn het wapen van het koningrijk Pruisen, het Rijkswapen van Nederland, het oude wapen van Limburg en de stadswapens van Aken, Valkenburg en Maastricht te zien.

[IMAGE] [IMAGE]
Station Valkenburg rond 1900. Waar nu taxi standplaatsen zijn, kon men toen vreedzaam van het mooie weer genieten. Links de hondenkar van postbode Frederiks. De kar wordt gebruikt om de postzakken te vervoeren. (bron: Beeldarchief Valkenburg).Rechts, het seinwachtershuis nabij station Valkenburg (bron: Het Utrechts Archief).

[IMAGE] [IMAGE]
Interieur station Valkenburg (bron: Het Utrechts Archief) en trein nabij station Valkenburg (bron: Beeldarchief Valkenburg).

Valkenburg heeft ook een emplacement voor de overslag van goederen. Voor het in kennisstellen van op het station aangekomen vracht worden spoorwegbriefkaarten gebruikt.

[IMAGE]
Overslag van goederen nabij station Valkenburg (bron: Beeldarchief Valkenburg).

Het de halteplaats Oud-Valkenburg is stamt uit 1853, op kleinere stations als Limmel, Oud-Valkenburg en Eijs-Wittem wordt alleen op tijdig verzoek gestopt. Het station Oud-Valkenburg is in 1923 gesloten.

[IMAGE] [IMAGE]
Station Oud-Valkenburg en N.S.-medewerkers voor het station van Oud-Valkenburg . Op de achtergrond het woonhuis van de stationschef (bron: Beeldarchief Valkenburg).

[IMAGE]
Dienstregeling eind 1914, rechts worden de stopplaatsen genoemd.

Ook in Schin op Geul is aanvankelijk alleen een stopplaats. Pas na de opening van de aftakking naar Heerlen in 1914 komt er een stationsgebouw.

[IMAGE] [IMAGE]
Station Schin op Geul en de DE-2 in de buurt van Schin op Geul (1986).

Het eerste stationsgebouw van Wijlré - Gulpen dateert uit 1853 maar wordt in 1959 gesloopt om plaats te maken voor een kleiner gebouw van het standaardtype Vierlingsbeek. In de periode van 28 juni 1922 tot en met de opheffing (5 april 1938) heeft hier ook een halte gelegen van de tramlijn Gulpen – Wijlré - Vaals als onderdeel van de tramlijn Maastricht - Vaals.

[IMAGE] [IMAGE]
Personeel station Wijlré–Gulpen rond 1900 ("bron: www.stationsweb.nl ; foto: M. Dreuw") en het station (bron: beeldarchief Valkenburg).

In mei 1900 wordt het station Eijs-Wittem geopend. Het station wordt al weer in 1938 gesloten. Tot aan het einde van de exploitatie van de spoorlijn stoppen op dit station, enkele malen per jaar, wel nog bedevaartstreinen voor de pelgrims naar Wittem.

Station Simpelveld heeft dienst gedaan als grensstation en heeft oorspronkelijk een lengte van 100 meter. In 1975 wordt het gedeeltelijk gesloopt. In het gebouw zijn de manschappen van de Koninklijke Marechaussee, brigade Simpelveld, gehuisvest.

[IMAGE] [IMAGE]
Station Simpelveld rond 1900 en 1920 ("bron: www.stationsweb.nl).

[IMAGE]
Schienenbus nabij Simpelveld (bron: Het Utrechts Archief).

In Aken wordt bij de planning van de stations samengewerkt met ‘Die Aachen - Düsseldorfer Eisenbahngesellschaft’. Deze maatschappij exploiteert de, ook in 1853 geopende, spoorlijn Aken - Düsseldorf. Ter hoogte van het huidige station Aachen-West wordt in 1853 een tijdelijke halteplaats gerealiseerd. Deze wordt in 1858 vervangen door het station Templerbend. Daarnaast is er ook een gezamenlijk station bij het Marschiertor. Beide stations beschikken over een grenspost. Later sluit de spoorlijn ook aan op, het in 1906 geopende, centraal station Aken. Dit station wordt in 1944 geheel verwoest maar wordt in 1948 weer herbouwd.

[IMAGE] [IMAGE]
Stations Templerbend en Aken-West
Bronnen:
  • Gerald Laheij, Jos van den Bosch. Spoor en Post in het Geuldal. Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal. 2015. e-book .
  • Hugo Meijer. Het stationsgebouw van de halte Houthem Sint Gerlach. Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal. 2015. e-book
  • A.H. Jennikens. Het Spoor, honderdvijftigjaar spoorweggeschiedenis Maastricht. 1985.
  • E de Block. Aken - Maastricht, het oudste grensbaanvak van Nederland. Op de Rails. 1992-11.
  • M Broos. De Aken_Maastrichtsche spoorweg-maatschappij. Op de Rails. 1992-11.