Plattelandspost

Invoering van de plattelandspost
Plattelandsgemeenten hebben in het begin van de 19e eeuw geen postverbindingen. Door de toen zeldzame particuliere correspondentie is het niet rendabel hier brieven op te halen of te bezorgen. Alleen tussen de steden worden directe postverbindingen onderhouden. Particuliere brieven van of naar een plattelandsgemeente worden aan een dorpeling meegegeven die een stad bezoekt waar een postkantoor is gevestigd. Bestuurlijke correspondentie vindt plaats door voetboden.

In 1836 wordt in België, in navolging van de Franse plattelandspost, en daarmee ook in het huidige Nederlands Limburg met een landelijke postdienst begonnen. In iedere plaats komt er een brievenbus met daarin een busstempel waarmee de brieven na de buslichting worden afgestempeld. Voor de plattelandspost is een toeslag verschuldigd (Service Rural).

[IMAGE]
In Frankrijk wordt van 1830 een plattelandsdienst ingevoerd. Het ovale 1.d stempel laat zien dat deze brief via de plattelandsdienst is verzonden.

Brieven voor de plattelandsgemeenten binnen het arrondisement zijn echter vrijgesteld van de extra plattelandsport (Correspondance de l'Arrondissement). Nadere informatie over de organisatie van de plattelandsdienst (o.a. de bestelling, de pas en de facteur) wordt gegeven in het artikel 'de post op het platteland in Limburg' van de heer Ickenroth.

In Zuid-Limburg wordt de plattelandspost vanuit de postkantoren te Valkenburg, Vaals en Sittard geregeld. Als het hertogdom Limburg vanaf 18 juni 1839 vanuit Den Haag wordt bestuurd, blijft de plattelandsdienst bestaan omdat de Nederlandse posterijen het belang er van inzien. Het postkantoor Maastricht wordt dan ook bij de plattelandsdienst betrokken.

Stempels
Aan de plattelandsdienst zijn drie typen van stempels gekoppeld:
  • het busstempel
  • het Service Rural stempel
  • het Correspondance de l'Arrondissement stempel

    Afschaffing van de plattelandsport
    Begin 1848 wordt de plattelandsport voor de plattelandsdienst in België afgeschaft. De port voor de plattelandsdienst in Limburg blijft echter grotendeels bestaan. In april 1848 vervalt de plattelandsport voor het gebied tussen Venlo en Mook. Met de invoering van de nieuwe Postwet op 12 april 1850 vervalt het plattelandsport voor geheel Limburg. De stempels SR en CA verliezen dan hun functie. Hoewel de busletters ook hun functie verliezen worden ze in sommige plaatsen nog lang gebruikt.

    [IMAGE]
    Brief van Kerkrade (busstempel AF) naar Maastricht uit 1865, zeer laat gebruik van het busstempel.
    Bronnen
  • Ickenroth J. De post op het platteland in Limburg. Limphilex XXXII. Reuver. 2001.
  • Ickenroth J. Het afstempelen van brieven in Nederlands Limburg in de Belgische periode 1830-1839.
  • van Vucht H. 9 jaren Belgisch postwezen in Limburg. Limphia '89. 1989.
  • https://www.franceandcolonies.org/philatelist/284.pdf
  • Po & Po. Postmerken en Postinrichtingen in Nederland tot 1871 (PEP), deel 1. 2006.
  • Interne communicatie PTT. Circulaire 379. 29 januari 1848.
  • Interne communicatie PTT. Circulaire 382. 13 april 1848.
  • Interne communicatie PTT. Circulaire 421. 3 augustus 1850.
  • Interne communicatie PTT. Circulaire 425. 11 september 1850.